સ્રોતો અને પદ્ધતિ

આસનોની જૂની નોંધો

જૂનાં લખાણમાં નામ, પગની ગોઠવણ કે હાથની પકડ હોઈ શકે. આસનનાં પાનાં સરખામણીને ટેકો આપતો ભાગ ઓળખાવે છે. ફક્ત એક નામથી બે આકાર એક આસન બની જતા નથી.

જૂનાં પુસ્તકોમાં Āsana નો અર્થવિસ્તાર જુદો છે. Yoga-sūtra 2.46–47 પર Dvivedi ની ટિપ્પણી અને Sarkar નું Patanjala Yoga Shastra સ્થિરતા અને સહજતા પર ભાર મૂકે છે. Vivekananda નું Rāja Yoga એકાગ્રતા માટે ટકાવી શકાય એવી બેઠક સમજાવે છે. આ ભાગો ઉચ્ચ હાથનાં સંતુલન કે પાછળના વળાંકનો ક્રમ સમજાવતા નથી.

Yogasāra-saṃgraha માં Svastika, Padma અને Ardha બેઠકો છે. A Compendium of the Raja Yoga Philosophy માં asana અને Siddhasana પ્રતીકરૂપે પણ છે. એટલે ચિત્ર સમજાવવા પહેલાં શબ્દને તેના સંદર્ભમાં વાંચવો પડે. Schmidt નું Yoga-Lehre und Yoga-Praxis જૂની અનેક સ્થિતિઓ સરખાવે છે; એક જ મૂળ લખાણની પુનઃકથાને અલગ પુરાવો ગણતા નથી.

આજની અષ્ટાંગ શ્રેણીઓ

અષ્ટાંગ વિન્યાસ શ્રેણીઓ આધુનિક શિક્ષણપરંપરા તરીકે રજૂ છે. જૂની સ્થિતિઓનાં વર્ણન આજના આખા ક્રમ, રૂપોના અક્ષર કે દરેક પરિવર્તનનો પુરાવો નથી. જૂનો આકાર ચિત્રથી જુદો હોય ત્યારે તફાવત સમજાવીએ છીએ.

આવૃત્તિ મહત્વની છે

સ્રોતોની યાદી Wellcome Collection ની જૂની આવૃત્તિઓ તરફ જાય છે. Gheraṇḍa Saṃhitā Sris Chandra Vasu ના 1895 ના અનુવાદમાં વાંચીએ છીએ. Vivekananda નું Rāja Yoga 1907 ની નવમી છાપમાં વાંચીએ છીએ; તે 1896 ની પ્રથમ આવૃત્તિની એ જ નકલ નથી. આસન અને શ્રેણીનાં પાનાં સરખામણીનો આધારભાગ ઓળખાવે છે.

સ્રોતોની યાદી

1. Svātmārāma: Haṭhayogapradīpikā, with the Jyotsnā and Manobhilāṣiṇī commentaries (1895)Wellcome Collection
2. Gheraṇḍa Saṃhitā — translation by Sris Chandra Vasu (1895)Wellcome Collection
3. Vijñānabhikṣu: Yogasāra-saṃgraha — translation by Gangānātha Jha (1894)પૃષ્ઠ 55; સંસ્કૃત પૃષ્ઠ 39 · Wellcome Collection
4. Richard Schmidt: Fakire und Fakirtum im alten und modernen Indien — Yoga-Lehre und Yoga-Praxis (1908 [1907])પૃષ્ઠો 186–187, 191–193, 199 · Wellcome Collection
5. Patañjali: Yoga-sūtra — translation by Manilal Nabhubhai Dvivedi ([1890?])2.29; 2.46–47, પૃષ્ઠ 44, 50 · Wellcome Collection
6. Kishori Lal Sarkar: The Hindu System of Self-Culture of the Patanjala Yoga Shastra (1902)પૃષ્ઠ 65 · Wellcome Collection
7. Swami Vivekananda: Yoga Philosophy — Rāja Yoga, ninth impression (1907)First Steps, પૃષ્ઠો 17–18 · Wellcome Collection
8. A Compendium of the Raja Yoga Philosophy — published by Tookaram Tatya (1888)શ્લોકો 112–115, પૃષ્ઠ 25 · Wellcome Collection

પરંપરા અને શરીરની સમજ

પરંપરાગત સ્રોતોના શુદ્ધિ અને રોગની સારવારના દાવા તેમનું શિક્ષણ દર્શાવે છે, તબીબી અસર સાબિત કરતા નથી. ટેકા, વજન અને લીવરની સમજ વર્ણવેલી શરીરની સ્થિતિનું અર્થઘટન છે, સ્નાયુઓનાં માપેલા મૂલ્યો નથી. વર્તમાન સલામતી માહિતી સાવચેતીથી અભ્યાસ પાનામાં છે.

ચિત્રો અને વિડિયો

આસનનું નામ દર્શાવેલો આકાર ઓળખાવે છે. સમજ ટેકા, શરીરની સ્થિતિ અને અનુકૂલન વર્ણવે છે. સ્થિર ચિત્ર એક સ્થિતિ બતાવે છે; વિડિયો સ્થિતિઓ વચ્ચેની હલનચલન પણ બતાવી શકે છે.

સાવચેતીથી અભ્યાસ →