ਹਠ ਯੋਗ
ਹਠ ਸਰੀਰਕ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਗ੍ਰੰਥ ਆਸਨ, ਸਾਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਭਿਆਸਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਇਹ ਨਾਂ ਵਰਤਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਵਿਸ਼ੇ-ਵਸਤੂ ਅਤੇ ਰਫ਼ਤਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਤਿਹਾਸਕ ਵੇਰਵੇ ਵੱਖਰੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹਠ ਦੀ ਕੋਈ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਲੜੀ ਸਥਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਨਾ ਇਹ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਰ ਮੌਜੂਦਾ ਬਦਲਵਾਂ ਰੂਪ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹੈ।
ਸਾਂਝੇ ਭੰਡਾਰ ਵਿੱਚ ਸੰਬੰਧਿਤ ਆਸਨ
ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੁਲਨਾ
Paschimottanasana A
ਬੈਠ ਕੇ ਅੱਗੇ ਝੁਕਣਾ
ਇਸ ਆਸਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣੋ →ਮੁਫ਼ਤ ਉਦਾਹਰਨ
Padmasana
ਪਦਮ
ਇਸ ਆਸਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣੋ →ਮੈਂਬਰ · ਵਿਸਥਾਰ ਵਾਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
Baddha Padmasana · ਸਿੱਧੇ ਬੈਠਣ ਦਾ ਰੂਪ
ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਪਦਮ
ਇਸ ਆਸਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣੋ →ਮੈਂਬਰ · ਵਿਸਥਾਰ ਵਾਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
Kukkutasana
ਕੁੱਕੜ
ਇਸ ਆਸਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣੋ →ਮੈਂਬਰ · ਵਿਸਥਾਰ ਵਾਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
Mayurasana
ਮੋਰ
ਇਸ ਆਸਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣੋ →ਮੈਂਬਰ · ਵਿਸਥਾਰ ਵਾਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
Savasana
ਲੇਟ ਕੇ ਆਰਾਮ
ਇਸ ਆਸਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣੋ →ਮੁਫ਼ਤ ਉਦਾਹਰਨ
Gomukhasana B
ਗਾਂ ਦਾ ਮੂੰਹ
ਇਸ ਆਸਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣੋ →ਮੈਂਬਰ · ਵਿਸਥਾਰ ਵਾਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
Matsyasana · ਪਦਮ
ਮੱਛੀ
ਇਸ ਆਸਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣੋ →ਮੈਂਬਰ · ਵਿਸਥਾਰ ਵਾਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
Salabhasana A
ਟਿੱਡੀ
ਇਸ ਆਸਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣੋ →ਮੈਂਬਰ · ਵਿਸਥਾਰ ਵਾਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
Akarna Dhanurasana A
ਕੰਨ ਵੱਲ ਧਨੁਸ਼
ਇਸ ਆਸਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣੋ →ਮੈਂਬਰ · ਵਿਸਥਾਰ ਵਾਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
Bhujangasana · ਮੁੜੀਆਂ ਕੂਹਣੀਆਂ
ਕੋਬਰਾ
ਇਸ ਆਸਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣੋ →ਮੈਂਬਰ · ਵਿਸਥਾਰ ਵਾਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
Vrikshasana · ਹਥੇਲੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ
ਰੁੱਖ
ਇਸ ਆਸਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣੋ →ਮੈਂਬਰ · ਵਿਸਥਾਰ ਵਾਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
Makarasana · ਮੋੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਬਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਸਿਰ
ਮਗਰਮੱਛ
ਇਸ ਆਸਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣੋ →ਮੈਂਬਰ · ਵਿਸਥਾਰ ਵਾਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
Vajrasana · ਅੱਡੀਆਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠਣਾ
ਗੋਡਿਆਂ ਭਾਰ ਬੈਠਕ
ਇਸ ਆਸਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣੋ →ਮੈਂਬਰ · ਵਿਸਥਾਰ ਵਾਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
Virasana · ਪੈਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬਲਾਕ
ਗੋਡਿਆਂ ਭਾਰ ਬੈਠਕ
ਇਸ ਆਸਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣੋ →ਮੈਂਬਰ · ਵਿਸਥਾਰ ਵਾਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
Siddhasana
ਧਿਆਨ ਦੀ ਬੈਠੀ ਮੁਦਰਾ
ਇਸ ਆਸਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣੋ →ਮੈਂਬਰ · ਵਿਸਥਾਰ ਵਾਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
Swastikasana
ਚੌਂਕੜੀ ਮਾਰ ਕੇ ਬੈਠਣਾ
ਇਸ ਆਸਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣੋ →ਮੈਂਬਰ · ਵਿਸਥਾਰ ਵਾਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਬਦਲਵੇਂ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰੋ
A ਅਤੇ B ਵਰਗੇ ਅੱਖਰ ਸਾਡੇ ਆਸਨ-ਪੰਨਿਆਂ ਦੇ ਲੇਬਲਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਯੋਗ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਸਿਸਟਮ ਨਹੀਂ। ਹਰ ਤਸਵੀਰ ਦਿਖਾਏ ਰੂਪ ਦਾ ਨਾਂ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
Paschimottanasana
ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਅੰਗੂਠਿਆਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਪਕੜ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਪੱਟੇ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਥੋੜ੍ਹਾ ਅੱਗੇ ਝੁਕਣ ਨਾਲ ਕਰੋ। ਇੱਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਉਂਗਲਾਂ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਪੱਟਾ ਫੜਦੇ ਹਨ। ਝੁਕਾਅ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਅਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨੇ ਜਿੰਨੀ ਦੂਰ ਪਹੁੰਚਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਖਰੇ ਹਨ।


Gomukhasana
ਉੱਪਰਲੇ ਗੋਡੇ ਦੁਆਲੇ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਪਿੱਠ ਪਿੱਛੇ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਪਕੜ ਨਾਲ ਕਰੋ। ਲੱਤਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਲੱਗਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇਹ ਬਣਤਰਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹਨ। Gheraṇḍa Saṃhitā 2.17 ਪਿੱਠ ਪਿੱਛੇ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਬੰਨ੍ਹਤ ਦੱਸੇ ਬਿਨਾਂ ਬੈਠਣ ਦਾ ਆਧਾਰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ।
ਇਹਨਾਂ ਰੂਪਾਂ ਬਾਰੇ ਪੜ੍ਹੋ →ਮੈਂਬਰ · ਵਿਸਥਾਰ ਵਾਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਪੱਟਾ ਇੰਨਾ ਢਿੱਲਾ ਰੱਖੋ ਕਿ ਖਿੱਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਾ ਪਵੇ। ਦਰਦ, ਝਰਨਾਹਟ ਜਾਂ ਸੁੰਨਪਣ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਛੱਡ ਦਿਓ।
Salabhasana
ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਛਾਤੀ ਕੋਲ ਹਥੇਲੀਆਂ ਨਾਲ ਕਰੋ। Gheraṇḍa Saṃhitā 2.40 ਛਾਤੀ ਕੋਲ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਹਥੇਲੀਆਂ ਅਤੇ ਚੁੱਕੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਇਹ A/B ਅੱਖਰ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੱਜ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਹਰ ਵੇਰਵਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।


Savasana
ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਗੱਦੀ ਦੋਵਾਂ ਗੋਡਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਅੱਡੀਆਂ ਮੈਟ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਦਬਾਅ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਉਚਾਈ ਚੁਣੋ। Savasana ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ ਗੋਡਿਆਂ ਦਾ ਇਹ ਸਹਾਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।


Vajrasana / Virasana


ਬਲਾਕ ਨੂੰ ਮੈਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿਰ ਰੱਖੋ, ਉਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਕੋਈ ਲੱਤ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਗੋਡਿਆਂ ਜਾਂ ਗਿੱਟਿਆਂ ਨਾਲ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਨਾ ਕਰੋ। ਦਰਦ, ਝਰਨਾਹਟ ਜਾਂ ਸੁੰਨਪਣ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾਓ, ਅਤੇ ਜੇ ਗੋਡਿਆਂ ਭਾਰ ਬੈਠਣਾ ਢੁਕਵਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਨਿੱਜੀ ਸਲਾਹ ਲਓ।
ਇਹਨਾਂ ਰੂਪਾਂ ਬਾਰੇ ਪੜ੍ਹੋ →ਮੈਂਬਰ · ਵਿਸਥਾਰ ਵਾਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼Vrikshasana


ਚੁੱਕੇ ਪੈਰ ਨੂੰ ਗੋਡੇ ਦੇ ਜੋੜ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਚੂਲੇ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਨਾ ਖੋਲ੍ਹੋ। ਸੰਤੁਲਨ ਅਣਪੱਕਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹੱਥ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਕਾਬੂ ਗੁਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਰ ਹੇਠਾਂ ਰੱਖੋ। ਦਰਦ ਜਾਂ ਚੱਕਰ ਆਉਣ ਉੱਤੇ ਰੁਕੋ। ਸੱਟ ਜਾਂ ਸੰਤੁਲਨ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਲਈ ਨਿੱਜੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹਨਾਂ ਰੂਪਾਂ ਬਾਰੇ ਪੜ੍ਹੋ →ਮੈਂਬਰ · ਵਿਸਥਾਰ ਵਾਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਵੱਖਰੇ ਆਸਨਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਵੇਰਵੇ
ਪੁਰਾਣੇ ਹਵਾਲੇ ਖਾਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਦਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹਰ ਆਧੁਨਿਕ ਬਦਲਵੇਂ ਰੂਪ, ਕਲਾਸ ਦੀ ਲੜੀ ਜਾਂ ਅਧਿਆਪਨ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
- Svātmārāma: Haṭhayogapradīpikā, Jyotsnā ਅਤੇ Manobhilāṣiṇī ਟੀਕਾਵਾਂ ਸਮੇਤ (1895)1.23; 1.25; 1.28; 1.30; 1.32; 1.44–45 · 1895; 1.19, p. 15 · Wellcome Collection
- Gheraṇḍa Saṃhitā — Sris Chandra Vasu ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ (1895)2.17, p. 13; 2.22, p. 14; 2.37, 2.40, p. 16; 2.43–44, p. 17; 2.41, p. 16; 2.13, p. 12; 2.18, p. 13; 2.7–8, p. 11 · Wellcome Collection
ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਅਭਿਆਸ
ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਟ ਜਾਂ ਕੋਈ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਦਵਾਈਆਂ ਲੈਂਦੇ ਹੋ, ਗਰਭਵਤੀ ਹੋ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਾ ਰਹੇ ਹੋ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਹਾਲਤ ਤੁਹਾਡੇ ਅਭਿਆਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਢੁਕਵੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਬਦਲਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿਸੇ ਯੋਗ ਸਿਹਤ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਓ।
ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਔਖੇ ਆਸਨ ਯੋਗਤਾ-ਪ੍ਰਾਪਤ ਯੋਗ ਅਧਿਆਪਕ ਨਾਲ ਸਿੱਖੋ। ਹਿਲਜੁਲ ਦੀ ਹੱਦ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਦਰਦ ਜਾਂ ਚੱਕਰ ਆਉਣ 'ਤੇ ਰੁਕੋ। ਛੋਟੀ ਵੀਡੀਓ ਹਿਲਜੁਲ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਕਿ ਆਸਨ ਕਿੰਨੀ ਦੇਰ ਰੱਖਣਾ ਹੈ।
ਸਿਰ ਦੇ ਬਲ ਖੜ੍ਹਨਾ, ਮੋਢਿਆਂ ਦੇ ਬਲ ਖੜ੍ਹਨਾ ਅਤੇ ਪਦਮ ਆਸਨ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿਖਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਪਹਿਲੇ ਆਸਨ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਸੱਟਾਂ, ਸੰਤੁਲਨ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਜਾਂ ਗਲੂਕੋਮਾ ਅਜਿਹੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਉਚਿਤਤਾ ਦਾ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮੁਲਾਂਕਣ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ। ਬੰਨ੍ਹੀ ਪਕੜ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਨਾ ਬਣਾਓ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਗੋਡੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਟੇਕ ਲਾ ਕੇ ਦਬਾਅ ਦੇਣ ਲਈ ਨਾ ਵਰਤੋ।

