हठयोग
हठले शरीरमा आधारित योगाभ्यासको व्यापक परम्परा जनाउँछ। पुराना ग्रन्थमा आसन, श्वास र अन्य साधनाको चर्चा हुन्छ। आज यो नाम प्रयोग गर्ने कक्षाको विषयवस्तु र गति फरक हुन सक्छ।
ऐतिहासिक विवरणले छुट्टाछुट्टै आकृति तुलना गर्न सघाउँछन्। तिनले एउटै साझा आधुनिक हठक्रम स्थापित गर्दैनन् वा आजको हरेक भिन्न रूप प्राचीन हो भन्ने देखाउँदैनन्।
साझा सङ्ग्रहका सम्बन्धित आसन
ऐतिहासिक तुलना
Paschimottanasana A
बसेर अगाडि झुकाइ
यो आसन बुझ्नुहोस् →निःशुल्क उदाहरण
Padmasana
पद्म
यो आसन बुझ्नुहोस् →सदस्य · विस्तृत दृश्य
Baddha Padmasana · सीधा बसेको रूप
बद्ध पद्म
यो आसन बुझ्नुहोस् →सदस्य · विस्तृत दृश्य
Kukkutasana
भाले
यो आसन बुझ्नुहोस् →सदस्य · विस्तृत दृश्य
Mayurasana
मयूर
यो आसन बुझ्नुहोस् →सदस्य · विस्तृत दृश्य
Savasana
पल्टेर विश्राम
यो आसन बुझ्नुहोस् →निःशुल्क उदाहरण
Gomukhasana B
गाईको मुख
यो आसन बुझ्नुहोस् →सदस्य · विस्तृत दृश्य
Matsyasana · पद्म
माछा
यो आसन बुझ्नुहोस् →सदस्य · विस्तृत दृश्य
Salabhasana A
सलह
यो आसन बुझ्नुहोस् →सदस्य · विस्तृत दृश्य
Akarna Dhanurasana A
कानतर्फ तानिएको धनुष
यो आसन बुझ्नुहोस् →सदस्य · विस्तृत दृश्य
Bhujangasana · मोडिएका कुहिना
गोमन सर्प
यो आसन बुझ्नुहोस् →सदस्य · विस्तृत दृश्य
Vrikshasana · जोडिएका हत्केला
रूख
यो आसन बुझ्नुहोस् →सदस्य · विस्तृत दृश्य
Makarasana · पट्याइएका पाखुराहरूमा टाउको
गोही
यो आसन बुझ्नुहोस् →सदस्य · विस्तृत दृश्य
Vajrasana · कुर्कुच्चामा बस्ने
घुँडा टेकेर बसाइ
यो आसन बुझ्नुहोस् →सदस्य · विस्तृत दृश्य
Virasana · पाउहरूबीच ब्लक
घुँडा टेकेर बसाइ
यो आसन बुझ्नुहोस् →सदस्य · विस्तृत दृश्य
Siddhasana
ध्यानको बसाइ
यो आसन बुझ्नुहोस् →सदस्य · विस्तृत दृश्य
Swastikasana
पलेँटीको बसाइ
यो आसन बुझ्नुहोस् →सदस्य · विस्तृत दृश्यरूपभेदहरू तुलना गर्नुहोस्
A र B जस्ता अक्षरहरूले हाम्रा आसनका पृष्ठहरूमा भएका नामचिह्नलाई पछ्याउँछन्। ती सबै योग परम्परामा लागू हुने साझा प्रणाली होइनन्। हरेक चित्रमा देखाइएको रूपकै नाम राखिन्छ।
Paschimottanasana
खुट्टाका बूढीऔँला सिधै समाउने रूपलाई पट्टाको मद्दतले कम अगाडि झुक्ने रूपसँग तुलना गर्नुहोस्। एउटामा हात औँलामा पुग्छन् र अर्कोमा पट्टा समाउँछन्। झुकाइको गहिराइ र हातले पुग्नुपर्ने दूरी फरक हुन्छन्।
Gomukhasana
माथिल्लो घुँडाको वरिपरि हात राख्ने रूपलाई ढाडपछाडि हात समाउने रूपसँग तुलना गर्नुहोस्। खुट्टाहरू उस्तै देखिए पनि हातका यी व्यवस्थाहरू फरक छन्। Gheraṇḍa Saṃhitā 2.17 ले ढाडपछाडिको हातको बन्धन नतोकी बसेको आधार वर्णन गर्छ।
यी रूपहरूबारे पढ्नुहोस् →सदस्य · विस्तृत दृश्य
तान्न नपर्ने गरी पट्टामा पर्याप्त खुकुलोपन राख्नुहोस्। दुखाइ, झमझम वा संवेदना हराएमा छोड्नुहोस्।
Salabhasana
शरीरको छेउमा हात राख्ने रूपलाई छातीको छेउमा हत्केला राख्ने रूपसँग तुलना गर्नुहोस्। Gheraṇḍa Saṃhitā 2.40 ले छाती नजिक भुइँमा हत्केला र उठेका खुट्टाको उल्लेख गर्छ। यसले A/B अक्षर दिँदैन र आजका यी दुई चित्रमध्ये कुनैको पनि हरेक विवरण निर्धारण गर्दैन।
Savasana
एउटा बलियो कुसनले दुवै घुँडालाई आड दिन्छ; कुर्कुच्चाहरू म्याटमा अडिएका हुन्छन्। थिचाइ नपर्ने आरामदायी उचाइ छान्नुहोस्। Savasana को पुरानो वर्णनले घुँडाको यो आड निर्दिष्ट गर्दैन।
Vajrasana / Virasana
ब्लकलाई म्याटमा स्थिर राख्नुहोस्, त्यसमुनि कुनै खुट्टा नहोस्। घुँडा वा गोलीगाँठोमा जबरजस्ती नगर्नुहोस्। दुखाइ, झमझमाहट वा सुन्नपन भए स्थितिबाट बाहिर निस्कनुहोस्, र घुँडा टेक्नु उपयुक्त नभए व्यक्तिगत सल्लाह लिनुहोस्।
यी रूपहरूबारे पढ्नुहोस् →सदस्य · विस्तृत दृश्यVrikshasana
उठेको खुट्टा घुँडाको जोर्नीबाट अलग राख्नुहोस् र कम्मरको जोर्नी जबर्जस्ती नखोल्नुहोस्। सन्तुलन अनिश्चित भए हातको टेको कायम राख्नुहोस् र नियन्त्रण गुम्नुअघि खुट्टा तल राख्नुहोस्। दुखाइ वा चक्कर आए रोक्नुहोस्। चोट वा सन्तुलनको समस्यामा व्यक्तिगत मूल्याङ्कन चाहिन्छ।
यी रूपहरूबारे पढ्नुहोस् →सदस्य · विस्तृत दृश्यछुट्टाछुट्टै आसनका पुराना विवरण
पुराना सन्दर्भले निश्चित ऐतिहासिक रूपहरू अभिलेख गर्छन्। तिनले हरेक आधुनिक भिन्न रूप, कक्षाको आसनक्रम वा शिक्षण विधि स्थापित गर्दैनन्।
- Svātmārāma: Haṭhayogapradīpikā, with the Jyotsnā and Manobhilāṣiṇī commentaries (1895)1.23; 1.25; 1.28; 1.30; 1.32; 1.44–45 · 1895; 1.19, p. 15 · Wellcome Collection
- Gheraṇḍa Saṃhitā — translation by Sris Chandra Vasu (1895)2.17, p. 13; 2.22, p. 14; 2.37, 2.40, p. 16; 2.43–44, p. 17; 2.41, p. 16; 2.13, p. 12; 2.18, p. 13; 2.7–8, p. 11 · Wellcome Collection
सावधानीपूर्वक अभ्यास
तपाईंलाई चोट वा रोग छ, औषधि लिइरहनुभएको छ, गर्भवती हुनुहुन्छ वा स्तनपान गराइरहनुभएको छ, अथवा तपाईंको अभ्यासलाई असर गर्न सक्ने अन्य कुनै परिस्थिति छ भने, उपयुक्त गतिविधि र आवश्यक परिमार्जनबारे योग्य स्वास्थ्यकर्मीसँग सल्लाह लिनुहोस्।
नयाँ आसन र कठिन आसन योग्य योग शिक्षकसँग सिक्नुहोस्। चालको दायरा आफ्नो शरीरअनुसार मिलाउनुहोस् र दुखाइ वा चक्कर लागे रोक्नुहोस्। छोटो भिडियोले चाल देखाउँछ; त्यसको लम्बाइले आसन कति बेर राख्नुपर्ने हो तोक्दैन।
शिरमा उभिने आसन, काँधमा उभिने आसन र पद्मासन नवशिक्षार्थीका प्रारम्भिक आसन होइनन्। चोट, सन्तुलनका समस्या वा ग्लुकोमा उपयुक्तता व्यक्तिगत रूपमा जाँच्नुपर्ने कारणका उदाहरण हुन्। बाँधिएको पकड बलपूर्वक नबनाउनुहोस् र घुँडाविरुद्ध दबाब दिन शरीरलाई लिभरका रूपमा प्रयोग नगर्नुहोस्।