आसनको आकार
दुवै खुट्टामाथि झुकाइ; हातको पकड फरक हुन्छ।
यहाँ A रूप देखाइएको छ: दुवै खुट्टा सीधा अगाडि फैलिन्छन्, हातले खुट्टाका बूढीऔँला समात्छन् र धड खुट्टामाथि झुक्दा कुहिना मोडिन्छन्। फरक शिक्षण तालिकामा अन्य पकडलाई फरक अक्षर दिइन सक्छ। तल नाडी समातेको रूप पनि छ, त्यसलाई कुनै रूपान्तर अक्षर दिइएको छैन। खुट्टाका औँलामाथिबाट पैतलातर्फ र खुट्टाका बाहिरी किनारावरिपरिका पकड पनि त्यहाँ देखाइएका छन्।
भिडियोले सीधा बसेको Dandasana बाट Paschimottanasana A मा जाने एउटा प्रवेश देखाउँछ: हात खुट्टाका बूढीऔँलासम्म पुग्छन् र धड सीधा खुट्टामाथि झुक्छ। पूरा विन्यास क्रम देखाइएको छैन। दस सेकेन्डको क्लिपले अभ्यासको गति वा आसनमा बस्ने समय तोक्दैन।
शरीरमा के हुन्छ?
अगाडि झुक्दा नितम्बका जोर्नी र ढाडको चालबाट धड र खुट्टा नजिकिन्छन्। कति टाढासम्म पुगिन्छ भन्ने शरीरको अनुपात, चलायमानता र रोजिएको आकारमा निर्भर हुन्छ। पट्टाले खुट्टासम्मको दूरी जोड्छ; त्यसले शरीरलाई आफ्नो नियन्त्रणमा रहन सक्ने दायराभन्दा पर तान्नु हुँदैन।
थप रूप
दुवै खुट्टा सँगै सीधा राखेर, पैतलापारि एउटा हातले अर्को हातको नाडी समाती बसेर गहिरो अगाडि झुकाइ।
धड तिघ्रासँगै झुक्दा श्रोणि र खुट्टा म्याटमा रहन्छन्। पाखुरा खुट्टापारि पुग्छन् र एउटा हातले अर्को नाडी घेरेर तिनलाई जोड्छ।
खुट्टा सीधा राखेर बसेर गहिरो अगाडि झुकाइ, जसमा हरेक हात खुट्टाका औँलामाथिबाट सोही छेउको पैतलातर्फ पुग्छ।
धड तिघ्रासँगै झुक्दा श्रोणि र खुट्टा म्याटमा रहन्छन्। हरेक हात खुट्टाका औँलाका टुप्पामाथिबाट पैतला छुने गरी पुग्छ; यो पकड खुट्टाको बूढीऔँला मात्र समात्नुभन्दा फरक छ।
खुट्टा सीधा, हातका औँला खुट्टाका बाहिरी किनारावरिपरि र हातका बूढीऔँला खुट्टाका बूढीऔँलाको फेदमा राखेर बसेर गहिरो अगाडि झुकाइ।
धड अगाडि झुक्दा नितम्ब र सीधा खुट्टा म्याटमा रहन्छन्। हातका औँलाले खुट्टालाई बाहिरबाट घेर्छन् र हातका बूढीऔँलाले खुट्टाका बूढीऔँलाका जोर्नीनजिक खुट्टाको अगाडिको भाग छुन्छन्।
नितम्ब र दुवै कुर्कुच्चा चटाईमा अडिन्छन्। एउटा पट्टा पैतालाहरूको अगाडिको भाग वरिपरि जान्छ र हरेक हातले त्यसको एउटा टुप्पो समाउँछ। धड अलिकति अगाडि ढल्कन्छ, कुहिना मोडिएकै रहन्छन् र हातहरू खुट्टासम्म पुग्दैनन्।
पट्टाले हात र खुट्टाबीचको दूरी जोड्छ। काँधहरू सहज रहन र धड नियन्त्रणमा रहन सक्ने गरी यसको लम्बाइ मिलाउनुहोस्। यो टाउकोलाई घुँडातिर तान्ने हत्था होइन।
अगाडि झुक्ने पुराना अंशहरूले खुट्टा वा खुट्टाका औँला सिधै समाउने वर्णन गर्छन्। तिनले यो पट्टाको व्यवस्था वर्णन गर्दैनन्। यहाँ यसलाई प्रत्यक्ष हातको समाइसँगै आजको अनुकूलित रूपका रूपमा देखाइएको छ, प्राचीन रूपभेदको अक्षर दिइएको छैन।
अनुकूलन र सीमा
यो वर्णनले आकार र सन्दर्भ चिनाउँछ। अनुकूलनले अभ्यासको रूप बदल्छन्; तिनलाई परम्परागत तालिकाका हरेक नामयुक्त रूपान्तरसँग एउटै मान्नु हुँदैन। उपयुक्त प्रवेश र बाहिरिने चाल रोज्न थप शिक्षण आवश्यक पर्छ।
सावधानीपूर्वक अभ्यास
तपाईंलाई चोट वा रोग छ, औषधि लिइरहनुभएको छ, गर्भवती हुनुहुन्छ वा स्तनपान गराइरहनुभएको छ, अथवा तपाईंको अभ्यासलाई असर गर्न सक्ने अन्य कुनै परिस्थिति छ भने, उपयुक्त गतिविधि र आवश्यक परिमार्जनबारे योग्य स्वास्थ्यकर्मीसँग सल्लाह लिनुहोस्।
नयाँ आसन र कठिन आसन योग्य योग शिक्षकसँग सिक्नुहोस्। चालको दायरा आफ्नो शरीरअनुसार मिलाउनुहोस् र दुखाइ वा चक्कर लागे रोक्नुहोस्। छोटो भिडियोले चाल देखाउँछ; त्यसको लम्बाइले आसन कति बेर राख्नुपर्ने हो तोक्दैन।
शिरमा उभिने आसन, काँधमा उभिने आसन र पद्मासन नवशिक्षार्थीका प्रारम्भिक आसन होइनन्। चोट, सन्तुलनका समस्या वा ग्लुकोमा उपयुक्तता व्यक्तिगत रूपमा जाँच्नुपर्ने कारणका उदाहरण हुन्। बाँधिएको पकड बलपूर्वक नबनाउनुहोस् र घुँडाविरुद्ध दबाब दिन शरीरलाई लिभरका रूपमा प्रयोग नगर्नुहोस्।
आसनको सन्दर्भ
Haṭhayogapradīpikā 1.28 ले सीधा फैलिएका खुट्टासहित बसेर अगाडि झुकाइ, हातले खुट्टाका अगाडिका भाग समात्ने र निधार घुँडातर्फ लैजाने वर्णन गर्छ। पाठले Paschimatana नाम प्रयोग गर्छ। यसले आजका A–D नाम वा सबै हातका पकडबिना आधारभूत आकार वर्णन गर्छ। Gheranda Samhita 2.23 ले पनि खुट्टाका औँला समातेर अगाडि झुक्ने वर्णन गर्छ, आजका रूपान्तर अक्षर दिँदैन।
यस पृष्ठका स्रोत
- Svātmārāma: Haṭhayogapradīpikā, with the Jyotsnā and Manobhilāṣiṇī commentaries (1895)1.28, पृ. 19 · Wellcome Collection
- Gheraṇḍa Saṃhitā — translation by Sris Chandra Vasu (1895)2.23, पृ. 14 · Wellcome Collection
योगका प्रकार र भिन्न रूप
यी लिङ्कले शिक्षणका सन्दर्भ र मिल्दाजुल्दा आकृति तुलना गर्छन्। कुनै आसन गर्नुअघि यस पृष्ठमा उल्लेख गरिएको रूप, सहारा र सीमा पढ्नुहोस्।