ଆସନର ରୂପ
ଦୁଇ ଗୋଡ଼ ଉପରେ ନଇଁବା; ହାତର ଧରଣ ବଦଳେ।
ଏଠାରେ A ରୂପ ଦେଖାଯାଇଛି: ଦୁଇ ଗୋଡ଼ ସିଧା ଆଗକୁ ଲମ୍ବେ, ହାତ ପାଦର ବଡ଼ ଆଙ୍ଗୁଠି ଧରେ ଏବଂ ଧଡ଼ ଗୋଡ଼ ଉପରେ ନଇଁବା ସହ କହୁଣି ବଙ୍କା ହୁଏ। ଭିନ୍ନ ଶିକ୍ଷଣ ଚାର୍ଟରେ ଅନ୍ୟ ଧରଣକୁ ଭିନ୍ନ ଅକ୍ଷର ଦିଆଯାଇପାରେ। ତଳେ ମଣିବନ୍ଧ ଧରିବା ରୂପ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଇଛି, କୌଣସି ରୂପ ଅକ୍ଷର ନ ଦେଇ। ପାଦର ଆଙ୍ଗୁଠି ଉପର ଦେଇ ପାଦତଳ ଆଡ଼କୁ ଏବଂ ପାଦର ବାହାର ଧାର ଚାରିପାଖେ ଧରିବା ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଦେଖାଯାଇଛି।
ଭିଡିଓରେ ସିଧା Dandasanaରୁ Paschimottanasana Aକୁ ଗୋଟିଏ ପ୍ରବେଶ ଦେଖାଯାଏ: ହାତ ପାଦର ବଡ଼ ଆଙ୍ଗୁଠି ପାଖକୁ ଯାଏ ଏବଂ ଧଡ଼ ସିଧା ଗୋଡ଼ ଉପରେ ନଇଁଯାଏ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିନ୍ୟାସ କ୍ରମ ଦେଖାଯାଇ ନାହିଁ। ଦଶ ସେକେଣ୍ଡର ଏହି ଭିଡିଓ ଅଭ୍ୟାସର ବେଗ କିମ୍ବା ଧରି ରଖିବା ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରେ ନାହିଁ।
ଶରୀରରେ କଣ ହୁଏ?
ଆଗକୁ ନଇଁବାରେ ନିତମ୍ବ ସନ୍ଧି ଓ ପିଠିର ଗତି ଦ୍ୱାରା ଧଡ଼ ଓ ଗୋଡ଼ ନିକଟ ହୁଏ। ପହଞ୍ଚ ଶରୀରର ଅନୁପାତ, ଗତିଶୀଳତା ଓ ବାଛିଥିବା ରୂପ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ବେଲ୍ଟ ପାଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୂରତା ପୂରଣ କରେ; ଏହା ଶରୀରକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରୁଥିବା ସୀମା ପରେ ଟାଣିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଅଧିକ ରୂପ
ଦୁଇ ସିଧା ଗୋଡ଼ ପାଖାପାଖି ରଖି ବସି ଗଭୀର ଆଗକୁ ନଇଁବା; ପାଦତଳ ପରପାଖରେ ଗୋଟିଏ ହାତ ଅନ୍ୟ ମଣିବନ୍ଧ ଧରେ।
ଧଡ଼ ଜଙ୍ଘ ସହିତ ନଇଁବା ବେଳେ ଶ୍ରୋଣି ଓ ଗୋଡ଼ ମ୍ୟାଟ୍ରେ ରହେ। ବାହୁ ପାଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅତିକ୍ରମ କରି ଯାଏ ଏବଂ ଗୋଟିଏ ହାତ ଅନ୍ୟ ମଣିବନ୍ଧ ଘେରି ଯୋଡ଼େ।
ସିଧା ଗୋଡ଼ ସହ ବସି ଗଭୀର ଆଗକୁ ନଇଁବା; ପ୍ରତ୍ୟେକ ହାତ ପାଦର ଆଙ୍ଗୁଠି ଉପର ଦେଇ ସେହି ପାଖର ପାଦତଳ ଆଡ଼କୁ ଯାଏ।
ଧଡ଼ ଜଙ୍ଘ ସହିତ ନଇଁବା ବେଳେ ଶ୍ରୋଣି ଓ ଗୋଡ଼ ମ୍ୟାଟ୍ରେ ରହେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ହାତ ପାଦର ଆଙ୍ଗୁଠି ଅଗ୍ର ଅତିକ୍ରମ କରି ପାଦତଳରେ ଲାଗେ; ଏହି ଧରଣ କେବଳ ପାଦର ବଡ଼ ଆଙ୍ଗୁଠି ଧରିବାଠାରୁ ଭିନ୍ନ।
ସିଧା ଗୋଡ଼ ସହ ବସି ଗଭୀର ଆଗକୁ ନଇଁବା; ହାତର ଆଙ୍ଗୁଠି ପାଦର ବାହାର ଧାର ଘେରେ ଏବଂ ହାତର ବୁଢ଼ା ଆଙ୍ଗୁଠି ପାଦର ବଡ଼ ଆଙ୍ଗୁଠି ମୂଳରେ ରହେ।
ଧଡ଼ ଆଗକୁ ନଇଁବା ବେଳେ ବସିବା ଅଂଶ ଓ ସିଧା ଗୋଡ଼ ମ୍ୟାଟ୍ରେ ରହେ। ହାତର ଆଙ୍ଗୁଠି ବାହାରୁ ପାଦକୁ ଘେରେ ଏବଂ ହାତର ବୁଢ଼ା ଆଙ୍ଗୁଠି ପାଦର ବଡ଼ ଆଙ୍ଗୁଠି ସନ୍ଧି ପାଖରେ ପାଦର ଆଗ ଅଂଶରେ ଲାଗେ।
ନିତମ୍ବ ଓ ଦୁଇ ଗୋଇଠି ମ୍ୟାଟ୍ ଉପରେ ରହେ। ଗୋଟିଏ ବେଲ୍ଟ ପାଦର ଆଗ ଅଂଶ ଚାରିପଟେ ଯାଏ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ହାତ ଗୋଟିଏ ମୁଣ୍ଡ ଧରେ। ଧଡ଼ ଅଳ୍ପ ଆଗକୁ ଢଳେ, କହୁଣି ବଙ୍କା ରହେ ଓ ହାତ ପାଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚେ ନାହିଁ।
ବେଲ୍ଟ ହାତ ଓ ପାଦ ମଧ୍ୟର ଦୂରତା ଯୋଡ଼େ। କାନ୍ଧ ଶିଥିଳ ଓ ଧଡ଼ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରହିପାରିବା ପରି ଲମ୍ବ ସଜାନ୍ତୁ। ମୁଣ୍ଡକୁ ଆଣ୍ଠୁ ଆଡ଼କୁ ଟାଣିବା ପାଇଁ ଏହା ହାତଲା ନୁହେଁ।
ଆଗକୁ ନଇଁବା ବିଷୟରେ ପୁରୁଣା ଅଂଶଗୁଡ଼ିକ ପାଦ କିମ୍ବା ପାଦ ଆଙ୍ଗୁଠି ସିଧା ଧରିବା ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ। ସେଗୁଡ଼ିକ ଏହି ବେଲ୍ଟ ସଜାଣି ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ସିଧା ହାତ ଧରା ପାଖରେ ଏହା ଆଜିର ଅନୁକୂଳନ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ; ପ୍ରାଚୀନ ରୂପଭେଦ ଅକ୍ଷର ଦିଆଯାଇନାହିଁ।
ଅନୁକୂଳନ ଓ ସୀମା
ଏହି ବର୍ଣ୍ଣନା ରୂପ ଓ ପୃଷ୍ଠଭୂମି ଚିହ୍ନଟ କରେ। ଅନୁକୂଳନରେ କରିବା ପଦ୍ଧତି ବଦଳେ; ଏହାକୁ ପାରମ୍ପରିକ ଚାର୍ଟର ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାମିତ ରୂପ ସହ ଏକ ବୋଲି ଧରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଉପଯୁକ୍ତ ପ୍ରବେଶ ଓ ପ୍ରସ୍ଥାନ ବାଛିବାକୁ ଅଧିକ ଶିକ୍ଷା ଦରକାର।
ସାବଧାନତା ସହ ଅଭ୍ୟାସ
ଯଦି ଆପଣଙ୍କର ଆଘାତ କିମ୍ବା ରୋଗ ଅଛି, ଆପଣ ଔଷଧ ସେବନ କରୁଛନ୍ତି, ଗର୍ଭବତୀ ଅଛନ୍ତି କିମ୍ବା ସ୍ତନ୍ୟପାନ କରାଉଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପରିସ୍ଥିତି ଆପଣଙ୍କ ଅଭ୍ୟାସକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ, ତେବେ ଉପଯୁକ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ବିଷୟରେ ଜଣେ ଯୋଗ୍ୟ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବା ପେଶାଦାରଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ନିଅନ୍ତୁ।
ନୂଆ ଓ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ଆସନ ଯୋଗ୍ୟ ଯୋଗ ଶିକ୍ଷକଙ୍କଠାରୁ ଶିଖନ୍ତୁ। ଗତିର ସୀମା ନିଜ ଶରୀର ଅନୁଯାୟୀ ରଖନ୍ତୁ ଏବଂ ବ୍ୟଥା କିମ୍ବା ମୁଣ୍ଡ ବୁଲାଇଲେ ଥାମନ୍ତୁ। ଛୋଟ ଭିଡିଓ ଗତିକୁ ଦର୍ଶାଏ; ଏହାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଆସନଟିକୁ କେତେ ସମୟ ଧରି ରଖିବେ ତାହା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରେ ନାହିଁ।
ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଠିଆ ହେବା, କାନ୍ଧ ଆଧାରିତ ଓଲଟା ଆସନ ଓ ପଦ୍ମାସନ ନବାଗତଙ୍କ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଆସନ ନୁହେଁ। ଆଘାତ, ସନ୍ତୁଳନ ସମସ୍ୟା କିମ୍ବା ଗ୍ଲକୋମା ଭଳି ସ୍ଥିତିରେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଉପଯୁକ୍ତତା ମୂଲ୍ୟାୟନ ଦରକାର। ଜୋର କରି ବନ୍ଧନ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ କିମ୍ବା ଆଣ୍ଠୁ ଉପରେ ଚାପ ପକାଇବାକୁ ଶରୀରକୁ ଲିଭର୍ ଭଳି ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।
ଆସନର ପୃଷ୍ଠଭୂମି
Haṭhayogapradīpikā 1.28ରେ ସିଧା ଲମ୍ବାଇଥିବା ଗୋଡ଼, ହାତରେ ପାଦର ଆଗ ଅଂଶ ଧରିବା ଓ କପାଳ ଆଣ୍ଠୁ ଆଡ଼କୁ ନେଇ ବସି ଆଗକୁ ନଇଁବା ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଗ୍ରନ୍ଥରେ Paschimatana ନାମ ବ୍ୟବହୃତ। ଏହା ଆଜିର A–D ନାମକରଣ କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ହାତ ଧରଣ ବିନା ମୂଳ ରୂପ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ। Gheranda Samhita 2.23ରେ ମଧ୍ୟ ପାଦର ଆଙ୍ଗୁଠି ଧରି ଆଗକୁ ନଇଁବା ବର୍ଣ୍ଣିତ, ଆଜିର ରୂପ ଅକ୍ଷର ବିନା।
ଏହି ପୃଷ୍ଠାର କୃତି
- Svātmārāma: Haṭhayogapradīpikā, with the Jyotsnā and Manobhilāṣiṇī commentaries (1895)1.28, p. 19 · Wellcome Collection
- Gheraṇḍa Saṃhitā — translation by Sris Chandra Vasu (1895)2.23, p. 14 · Wellcome Collection
ଯୋଗ ଧାରା ଓ ରୂପଭେଦ
ଏହି ଲିଙ୍କଗୁଡ଼ିକ ଶିକ୍ଷାଦାନ ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀ ଓ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଦେହଭଙ୍ଗିର ତୁଳନା କରନ୍ତି। କୌଣସି ଆସନ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଏହି ପୃଷ୍ଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ରୂପ, ଆଧାର ଓ ସୀମାବଦ୍ଧତା ପଢ଼ନ୍ତୁ।