આસનનો આકાર
બંને પગ ઉપર આગળ વળવું; હાથની પકડ બદલાય છે.
અહીં A છે: બંને પગ સીધા આગળ, હાથ પગના અંગૂઠા પકડે છે અને ધડ પગ ઉપર વળે ત્યારે કોણી વળે છે. જુદા શિક્ષણ ચાર્ટમાં અન્ય પકડોને જુદા અક્ષર મળી શકે છે. નીચે કાંડા પકડનું રૂપ પણ છે, તેને કોઈ અક્ષર આપ્યો નથી. પગની આંગળીઓ ઉપરથી તળિયાં તરફ અને પંજાની બહારની ધારની પકડો પણ છે.
વિડિયો સીધા બેઠેલા Dandasana માંથી Paschimottanasana A માં એક વાર જવાનું બતાવે છે: હાથ પગના અંગૂઠા સુધી જાય છે અને ધડ સીધા પગ ઉપર વળે છે. આખો વિન્યાસ ક્રમ દર્શાવેલો નથી. દસ સેકન્ડનો વિડિયો અભ્યાસની ઝડપ કે આસન રાખવાનો સમય નક્કી કરતો નથી.
શરીરમાં શું થાય છે?
થાપાના સાંધા અને પીઠની હલનચલનથી આગળના વળાંકમાં ધડ અને પગ નજીક આવે છે. પહોંચ શરીરના પ્રમાણ, હલનચલનના વિસ્તાર અને પસંદ કરેલા રૂપ પર આધારિત છે. પટ્ટો પંજા સુધીનું અંતર પૂરે છે; તે શરીરને નિયંત્રિત કરી શકે તેનાથી વધુ દૂર ન ખેંચે.
બીજાં રૂપો
બંને સીધા પગ નજીક રાખી, તળિયાંની આગળ એક હાથે બીજું કાંડું પકડેલો ઊંડો બેઠેલો આગળનો વળાંક.
ધડ જાંઘની સાથે વળે ત્યારે શ્રોણિ અને પગ મેટ પર રહે છે. હાથ પંજાથી આગળ જાય છે અને એક હાથ બીજા કાંડાને વીંટાળી બંને હાથ જોડે છે.
સીધા પગ સાથે ઊંડો બેઠેલો આગળનો વળાંક; દરેક હાથ પગની આંગળીઓ ઉપરથી એ જ બાજુના તળિયા તરફ જાય છે.
શ્રોણિ અને પગ મેટ પર છે અને ધડ જાંઘ સાથે વળે છે. દરેક હાથ પગની આંગળીના છેડા ઉપરથી તળિયાને અડે છે. ફક્ત પગનો અંગૂઠો પકડવાથી આ જુદું છે.
સીધા પગ સાથે ઊંડો બેઠેલો આગળનો વળાંક; હાથની આંગળીઓ પંજાની બહારની ધારને વીંટાળે છે અને હાથના અંગૂઠા પગના અંગૂઠાના મૂળ પાસે છે.
નિતંબ અને સીધા પગ મેટ પર છે અને ધડ આગળ વળે છે. હાથની આંગળીઓ પંજાને બહારથી ઘેરે છે અને હાથના અંગૂઠા પગના અંગૂઠાના સાંધા પાસે પંજાના આગળના ભાગને અડે છે.
નિતંબ અને બંને એડીઓ મૅટ પર ટેકાય છે. એક પટ્ટો પગના પંજાના આગળના ભાગોની આસપાસ જાય છે; દરેક હાથમાં એક છેડો હોય છે. ધડ સહેજ આગળ ઢળે છે, કોણીઓ વાળેલી રહે છે અને હાથ પગ સુધી પહોંચતા નથી.
પટ્ટો હાથ અને પગ વચ્ચેનું અંતર જોડે છે. ખભા શિથિલ અને ધડ નિયંત્રણમાં રહી શકે તેવી લંબાઈ રાખો. તે માથું ઘૂંટણ તરફ ખેંચવાનો હાથો નથી.
આગળ વળવા વિશેના જૂના ભાગો પગ કે પગની આંગળીઓ સીધી પકડવાનું વર્ણવે છે. તે આ પટ્ટાની ગોઠવણી વર્ણવતા નથી. અહીં તેને સીધી પકડોની સાથે આજના અનુકૂલન તરીકે બતાવ્યું છે, કોઈ પ્રાચીન રૂપભેદનો અક્ષર આપ્યો નથી.
ફેરફાર અને મર્યાદા
આ સમજ આકાર અને સંદર્ભ ઓળખાવે છે. અનુકૂલનથી કરવાની રીત બદલાય છે; તેને પરંપરાગત ચાર્ટના દરેક નામવાળા રૂપ સાથે એક ન ગણવું. યોગ્ય પ્રવેશ અને બહાર આવવાની રીત પસંદ કરવા વધુ શિક્ષણ જરૂરી છે.
સાવચેતીથી અભ્યાસ
જો તમને ઈજા અથવા કોઈ બીમારી હોય, તમે દવાઓ લેતા હો, ગર્ભવતી હો અથવા સ્તનપાન કરાવતા હો, અથવા તમારી પ્રેક્ટિસને અસર કરી શકે તેવી બીજી કોઈ પરિસ્થિતિ હોય, તો યોગ્ય પ્રવૃત્તિઓ અને જરૂરી ફેરફારો વિશે લાયક આરોગ્યસેવા વ્યાવસાયિકની સલાહ લો.
નવાં અને મુશ્કેલ આસનો લાયક યોગ શિક્ષક પાસે શીખો. હલનચલનનો વિસ્તાર તમારા શરીરને અનુરૂપ રાખો અને દુખાવો કે ચક્કર આવે તો રોકાઓ. નાનો વિડિયો હલનચલન બતાવે છે; તેની લંબાઈ આસન કેટલો સમય રાખવું તે નક્કી કરતી નથી.
શીર્ષાસન, ખભા પર ઊભાં રહેવું અને પદ્માસન શરૂઆત કરનાર માટે પ્રથમ આસનો નથી. ઇજા, સંતુલનની તકલીફ કે ગ્લોકોમા જેવી સ્થિતિમાં યોગ્યતા વ્યક્તિગત રીતે તપાસવી પડે છે. પકડ બળજબરીથી ન જોડો અને ઘૂંટણ પર બળ આપવા શરીરને લીવર તરીકે ન વાપરો.
આસનનો સંદર્ભ
Haṭhayogapradīpikā 1.28 માં પગ સીધા આગળ, હાથ પંજાનો આગળનો ભાગ પકડે અને કપાળ ઘૂંટણ તરફ હોય તેવો બેઠેલો આગળનો વળાંક છે. તેનું નામ Paschimatana છે. તેમાં આજનાં A–D ચિહ્નો કે હાથની બધી પકડો વિના મૂળ રૂપ સમજાવ્યું છે. Gheranda Samhita 2.23 માં પણ પગની આંગળીની પકડ અને આગળનો વળાંક છે, આજના રૂપોના અક્ષરો નથી.
આ પાનાના સ્રોતો
- Svātmārāma: Haṭhayogapradīpikā, with the Jyotsnā and Manobhilāṣiṇī commentaries (1895)1.28, પૃષ્ઠ 19 · Wellcome Collection
- Gheraṇḍa Saṃhitā — translation by Sris Chandra Vasu (1895)2.23, પૃષ્ઠ 14 · Wellcome Collection
યોગપદ્ધતિઓ અને પ્રકારો
આ લિંકો શિક્ષણના સંદર્ભો અને સંબંધિત આકારોની સરખામણી કરે છે. કોઈ સ્થિતિ અજમાવતાં પહેલાં આ પાને જણાવેલું સ્વરૂપ, ટેકા અને મર્યાદાઓ વાંચો.